دوره خشکی در گاوهای شیری

دوره خشکی در گاوهای شیری مقطعی است که در آن حیوان شیر تولید نمی‌کند ولی آبستن است و پس از تولد گوساله، همزمان با آغاز دوره شیردهی این دوره به پایان می‌رسد. این دوره از این نظر اهمیت دارد که در آن اهداف زیر مد نظر دامدار می‌باشد: ترمیم غدد پستانی برای تولید شیر در شیردهی بعدی، سازگار کردن دستگاه گوارش حیوان به جیره‌هایی که پس از زایش مصرف می‌شود. حفظ کردن شرایط بدنی مناسب و همچنین به حداقل رساندن بیماری‌های متابولیکی می‌باشد. دوره خشکی به طور معمول 60 روز (70-50 روز) است. اگر دوره خشکی کوتاه باشد فرصت کافی برای ترمیم غده پستانی فراهم نمی‌شود و از طرفی اگر دوره خشکی طولانی تر باشد منجر به افزایش نمره بدنی حیوان خواهد شد.

دوره خشکی خود به دو مرحله تقسیم می‌شود:

• اوایل دوره خشکی (Far-off): این مرحله شامل زمان شروع خشکی تا حدود سه هفته قبل از زایمان می‌باشد. تغذیه در این دوره با جیره کم انرژی و همراه با نسبت بالای علوفه به میزان ۸/۱ تا ۵/۲ درصد وزن بدن می‌باشد. در این دوره ترکیب علوفه سیلو شده ذرت و یونجه با گندمیان با کیفیت پایین یا متوسط پیشنهاد می‌گردد.
• دوره نزدیک به زایمان (Close-up): شامل سه هفته پایانی دوره خشکی می‌باشد. دوره انتقال در گاوهای شیری به فاصله زمانی بین سه هفته قبل از زایش (انتظار زایمان) تا سه هفته پس از زایش (تازه‌زا) اطلاق می‌گردد. به این دلیل به این دوره «انتقال» اطلاق می‌شود چون موجب ایجاد تغییرات فیزیولوژیک، متابولیک و تغذیه‌ای در طول این مدت می‌گردد. نحوه ایجاد این تغییرات و چگونگی مدیریت آن‌ها حائز اهمیت زیادی است، چون با عملکرد شیردهی، بیماری‌های بالینی و تحت‌بالینی پس از زایش و نیز عملکرد تولیدمثلی دام که می‌توانند سودآوری گله را تحت‌تأثیر قرار دهند در ارتباط می‌باشد.

تأمین احتیاجات غذایی گاو در این دوره می‌تواند تضمین‌کننده سلامتی، تولید و در کل ماندگاری گاو باشد. اگر انتقال از دوره خشکی به شیردهی نامناسب باشد باعث افت تولید شیر، کاهش تداوم شیردهی و در نتیجه موجب کاهش کل شیر تولیدی و همچنین کاهش عملکرد تولیدمثلی و زیان اقتصادی می‌گردد. مدیریت تغذیه‌ای در دوره خشک می‌تواند وضعیت متابولیکی گاو را در شیردهی بعدی تحت‌تأثیر قرار دهد، به این دلیل که بیشتر گاوهای شیری از ذخایر بدنی خود در ابتدای دوره شیردهی استفاده می‌کنند.

افزایش درجه بسیج (Mobilization) ذخایر بدنی در طول این دوره با افزایش سطح اسیدهای چرب غیراستریفیه پلاسما و نیز افزایش وقوع کبد چرب و کتوز همراه است. موفقیت در مدیریت در دوره انتقال به معنی دستیابی به تولید بالای شیر، به حداقل رساندن ناهنجاری‌های متابولیکی، بهبود عملکرد سیستم ایمنی دام، افت کنترل‌شده نمره وضعیت بدنی در اوایل زایش، و حفظ یا بهبود باروری می‌باشد. بنابراین ضروری است با اتخاذ راهبردهای مدیریتی مناسب ضمن کاهش مشکلات مرتبط با سلامتی دام و نیز بهبود تولید و سودمندی در دوره شیردهی فرارو، عبور موفق گاو را از این مرحله انتقالی تسهیل نمود.

تقریباً ۷۵ درصد بیماری‌ها در گاوهای شیری در ماه اول پس از زایش رخ می‌دهند. مهم‌ترین مشکلات مرتبط با سلامتی در دوره انتقال پیرامون سه محور اساسی متمرکز شده‌اند:

• ناهنجاری‌های مرتبط با متابولیسم انرژی (کبد چرب، کتوز، اسیدوز بالینی و تحت‌بالینی شکمبه)
• ناهنجاری‌های مرتبط با متابولیسم مواد معدنی (تب شیر، کاهش تحت‌بالینی کلسیم خون، ادم پستان)
• مشکلات مربوط به سیستم ایمنی (جفت‌ماندگی، متریت، ورم پستان)